فهرست وبلاگ من

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوند پریروز و پس فردای تاریخ

نوشته های تاکنونی من در این باشگاه:

باشگاه بیژن حکمت جو

(این فهرست هر سه ماه یک بار تکمیل می شود.)

آذر 1385

گویا آخرین تابع اینشتینی [نسبیت زمان در نظریه ی اینشین، طرح مقدماتی گزارش مقاله ای از اینشتین]. 3 آذر 1385

آبان 1385

چیست این سقف بلند ساده ی بسیار نقش؟. 7 آبان 1385

مهر 1385

شرح مختصر غزلی از حافظ و تطبیق آن بر احوال مرحوم استاد سید احمد فردید.20 مهر، 1385

[درباره ی مجموعه ی تلوزیونی صاحبدلان]. مهر، 1385

شهریور 1385

دو نکته ی شگفت طبیعت شناسانه و کیهان شناسانه. 28 شهریور

دو منظر به انتظار: کنشمندانه (یا آماده گرانه) و واکنشمندانه. 19 شهریور

تلاشی برای ترجمه ی سوره ی ((عصر)). 19 شهریور

[دو یادداشت کوتاه در نقد بخش استدلال منطق و توضیح روش پدیدارشناسی]. 12 شهریور

اَمرداد 1385

[درباره ی جنگ حزب الله لبنان و صهیونیها] . 7 اَمرداد ماه

شعری از شاعر قبیله ی ما جناب علی معلم دامغانی درباره ی فلسطین.  7 اَمرداد ماه

تیر 1385

گزارشی از سالنامه ی موقف و ترجمه ی مرحوم فردید از قطعه ی 125 کتاب دانش شاد اثر نیچه. (قسمت اول) ا تیر ماه.

گزارشی از سالنامه ی موقف و ترجمه ی مرحوم فردید از قطعه ی 125 کتاب دانش شاد اثر نیچه. (قسمت دوم) ا تیر ماه.

خرداد 1385

اردیبهشت 1385

ویراست دوم ترجمه ی من از بهره ی دوم هستی و زمان . سه شنبه 23 اردیبهشت 1385

متن آلمانی بهره ی دوم هستی و زمان . سه شنبه 23 اردیبهشت 1385

نقل بخشی از ترجمه ی آقای منوچهر اسدی از بهره ی دوم هستی و زمان . سه شنبه 23 اردیبهشت 1385

درباره ی ترجمه ام 4 (بررسی كاربرد « می باید» در ادب ارجمند پارسی و توجیه كاربرد »پرسش درباب«) . سه شنبه 16 اردیبهشت 1385

درباره ی ترجمه ام از بهره ی دوم هستی و زمان 3 (نقد آقای مهران رضایی از بند نخست ترجمه ام و بررسی آن و درباره ی نوشته های خانم شهلا شرف ) . سه شنبه 5 اردیبهشت 1385

فروردین 1385

خداحافظ اینترنت! خداحافظ رفیقان اینترنتی! (یادداشت خداحافظی من از وبلاگ نویسی) . دوشنبه 21 فروردین 1384

عکسی از چند لحظه پس از زخمی شدن منجر به شهادت مرحوم سید مرتضی آوینی . دوشنبه 21 فروردین 1385

مقاله ی «انفجار اطلاعات» نوشته ی سید مرتضی آوینی – رحمة الله علیه . دوشنبه 21 فروردین 1385 

زندگانی نامه ی شهید سید مرتضی آوینی به نقل از پایگاه اینترنتی http://mortezaavini.com . دوشنبه 21 فروردین 1385

چند شعر از آقای یوسفعلی میرشکاک، جناب آقای علی معلم دامغانی، جناب آقای رضا امیرخانی به همراه یادداشتی از من در سوک شهید سید مرتضی آوینی . دوشنبه 21 فروردین 1385

علم و کتاب مقدس (تنقیح نوشته ای از یک مسیحی درهمین موضوع) . دوشنبه 21 فروردین 1385

قرآن و علم (رد پای کشفیات جدید علمی در قرآن کریم) نوشته ی آقای رستگار فر . دوشنبه 21 فروردین 1385

حضرت عیسی مسیح – علیه السلام؛ خدا؟ پسر خدا؟ پسر انسان؟ یا پیامبر عظیم الشأن؟ (یادداشتی ناتمام در باره ی چهره های حضرت عیسی (ع) درانجیلها با نظر به متنهای اصلی یونانی و ترجمه ای آلمانی و ترجمه های متعدد دیگر) . دوشنبه 21 فروردین 1385

یادداشتهایی انتقادی و پراکنده درباره ی نوشته های ضد اسلامی یک مسیحی . دوشنبه 21 فروردین 1385

یادداشتی کوتاه درباره ی نقدهای تاکنون شده از ترجمه ام از §2 هستی و  زمان و نقل بخشی از ترجمه ای انگلی از آن . شنبه 19 فروردین 1385

یادداشتی درباره ی سختی ترجمه ی هایدگر و نقل بخشی از متن آلمانی §2 . یکشنبه 6 فروردین 1385

اسفند 1384

ترجمه ی بهره ی دوم §2 هستی و  زمان مارتین هایدگر . چهارشنبه 24 اسفند 1384

بهمن 1384

گزارش گفت و گوهای من و رفیق گرامیم آقای سیدعباس سیدمحمدی درباره ی زبان و زبان شناسی و کاربرد واژگان . دوشنبه 24 بهمن 1384 [این نوشته مدتی بعد با خبری درمورد تأسیس «کتابخانه ی تخصصی آثار مرحوم فردید» به نقل از خبرگزاری مهر عوض شد]

افشای روشنفکری، یا استغراق در سیاست زدگی؛ نگاهی به گفت و گوی دکتر سروش با ستاد اینترنتی «روز» تحت عنوان « فلسفه هیچگاه اینقدر سیاسی نبوده است» (قسمت اول درباره ی استاد مصباح، مرحوم فردید، هایدگر). جمعه 21 بهمن 1384

افشای روشنفکری، یا استغراق در سیاست زدگی (قسمت دوم طرح و نقد و بررسی برخی نکات بنیادی در اندیشه ی فلسفی دکتر سروش) . جمعه 21 بهمن 1384

شعری از شاعر قبیله ی ما جناب علی معلم دامغانی به مناسبت ایام محرم . یکشنبه 16 بهمن 1384

پی گیری مبارزه ی فکری – عملی امام خمینی – رحمة الله علیه – در دو کتاب «کشف الاسرار» و «ولایت فقیه» (بخش دوم «ولایت فقیه») . یکشنبه 16 بهمن 1384

پی گیری مبارزه ی فکری – عملی امام خمینی – رحمة الله علیه – در دو کتاب «کشف الاسرار» و «ولایت فقیه» (بخش نخست «کشف الاسرار») . یکشنبه 16 بهمن 1384

دی 1384

متن یونانی و ترجمه ی فارسی باب اول انجیل یوحنا به مناسبت تولد حضرت عیسی مسیح (ع) . سه شنبه 6 دی 1384 (پس گرفته شده)

آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد به من در واکنش به گزارش من از گفت و گویم با او 1 الف (نکاتی اصلاحی در مورد شش بخش این پاسخ). سه شنبه 29 آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد [...] 1 ب (سه بحث تحلیل زبانی؟ «شرط» «امکان» «غیراخلاقی») . یکشنبه 27 آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد [...] 2 (غایت عبادت ترس از دوزخ یا طمع بهشت یا چیزی بزرگتر؟). یکشنبه 27 آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد [...] 3 (چند نکته ی کوتاه از جمله بحث نسبت باید و است) . یکشنبه 27 آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد [...] 4 ب (بررسی برخی اوصاف الهی و معنی اطلاق اسم و صفت بر یزدان) . یکشنبه 27 آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد [...] 4 الف (بررسی برهان شرّ بر ضد هستی خداوند) . یکشنبه 27 آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد [...] 5 (سارتر و هایدگر، بورژوازی، تقدم وجود بر ماهیت، معنی عالم می عالمد،) . یکشنبه 27 آذر 1384

پاسخ من به نامه ی یک رفیق گویا ملحد به من در واکنش به گزارش من از گفت و گویم با او 6 (سیاست و ماهیت فلسفه) . شنبه 26 آذر 1384

پوزش خواهی از آقای فرزاد اقبال به سبب ندیدن کلیت ایشان (چند شعر از آقای اقبال به همراه دو یاداشت کوتاه از من به طنز در باره ی پراگماتیسم و نازیسم) . دوشنبه 21 آذر 1384

خوشا پرندگان (متنی ادبی- فکری درباره ی پرندگان) . چهارشنبه 9 آذر 1384 

شعر «اسب سفید وحشی» به مناسبت مرگ منوچهر آتشی . چهارشنبه 9 آذر 1384

شاید خداحافظی موقت 1 (بیان احتمال کناره گیری از وبلاگ نویسی به علت آماده شدن برای امتحان کارشناسی ارشد و پاسخ به پرسشهای آقای فرزاد اقبال که در واکنش به گزارش من از گفت و گویی با یک گویا ملحد طرح شدند) . چهارشنبه 9 آذر 1384

شاید خداحافظی موقت 2 (ادامه ی پاسخ به آقای فرزاد اقبال) . چهارشنبه 9 آذر 1384

نامه ی یک رفیق گویا ملحد به من در واکنش به گزارش من از گفت و گویم با او . چهارشنبه 2 آذر 1384

مرداد 1384

درباره ی جناب علی معلم دامغانی شاعر از آلبر کامو! و چند ترانه از جناب معلم . جمعه 7 مرداد 1384

درباره ی رنه شار از آلبر کامو . جمعه 7 مرداد 1384

ماجرای من و شعار دادن برای آزادی اکبر گنجی . جمعه 7 مرداد 1384

خبر راه افتادن پایگاهی اینترنتی درباره ی مرحوم فردید . پنجشنبه 20 مرداد 1384

ویژه نامه ی مرحوم فردید – دو یادداشت از آشوری و آقای سید محمد قائم مقامی درباره ی مرحوم فردید . سه شنبه 25 مرداد 1384

ویژه نامه ی مرحوم فردید – نقد و بررسی اجمالی کتاب «هویت اندیشان و میراث فکری احمد فردید» . سه شنبه 25 مرداد 1384

ویژه نامه ی مرحوم فردید –بازدیدى از احمد فردید و نظریه ی غربزدگى (بخش دوم) ملغمه ى محى الدین [بن] عربى و [مارتین] هایدگر نوشته ی داریوش آشورى . سه شنبه 25 مرداد 1384 

ویژه نامه ی مرحوم فردید – نقد «اسطوره ی فلسفه درمیان ما»ی آشوری 1-1  . سه شنبه 25 مرداد 1384 

ویژه نامه ی مرحوم فردید – نقد «اسطوره ی فلسفه درمیان ما»ی آشوری 1-2 . سه شنبه 25 مرداد 1384 

ویژه نامه ی مرحوم فردید – نقد «اسطوره ی فلسفه درمیان ما»ی آشوری 2 . سه شنبه 25 مرداد 1384 

ویژه نامه ی مرحوم فردید – علم الاسماء تاریخی (گفتاری ازمرحوم فردید) . سه شنبه 25 مرداد 1384 

ویژه نامه ی مرحوم فردید – زندگانی نامه . سه شنبه 25 مرداد 1384

ویژه نامه ی مرحوم فردید- مقدمه ای کوتاه . سه شنبه 25 مرداد 1384

نوشته ای تمهیدی از من درباره ی مرحوم فردید 1 . پنجشنبه 27 مرداد 1384

تیر 1384

گذشتن از هیدگر  شنبه، 25 تیر، 1384

خرداد 1384

درباره ی انتخابات و آقای احمدی نژاد . چهارشنبه، 25 خرداد، 1384

حقیقت [یا صدق] نزد هیدگر . سه شنبه، 24 خرداد، 1384

پدیدارشناسی هیدگر. دوشنبه، 2 خرداد 1384

در مرگ پل ریکور . دوشنبه، 2 خرداد 1384، (خذف)

اردیبهشت 1384

بهره ی ۱ وجود و زمان (۲). چهارشنبه، 7 اردیبهشت 1384

بهره ی ۱ وجود و زمان (۱). چهارشنبه، 7 اردیبهشت 1384

نقد متافیزیک چیست؟ ۴ . شنبه، 3 اردیبهشت 1384

نقد متافیزیک چیست؟ ۳ . شنبه، 3 اردیبهشت 1384

نقد متافیزیک چیست؟ 2 . شنبه، 3 اردیبهشت 1384

نقد متافیزیک چیست؟ ۱ . شنبه، 3 اردیبهشت 1384

نقد ترجمه ی «مابعدالطبیعه و تاریح در اندیشه ی مارتین هیدگر» . پنجشنبه، 1 اردیبهشت 1384

فروردین 1384

عکس پشت جلد «متافیزیک چیست؟» . چهارشنبه، 31 فروردین 1384

شعری از فریدریش هولدرلین به ترجمه ی من . چهارشنبه، 17 فروردین 1384

در مرگ مرحوم مددپور. شنبه، 6 فروردین 1384

دی 1383

درباب مرحوم سید عباس  معارف از آقای ترکشدوز:: چهارشنبه، 2 دى 1383

آذر 1383

سال شمار زندگی هولدرلین و چند شعر از او. پنجشنبه، 19 آذر 1383

مقدمه ای کوتاه درباب هولدرلین. پنجشنبه، 19 آذر 1383

آبان 1383

معرفی کوتاهی از استاد محمدرضا حکیمی (به نقل از همشهری ماه). یکشنبه 17 آبان 1383

علم الاسماء تاریخی از مرحوم فردید. چهارشنبه، 20 آبان 1383

خرداد 1383

بهره ی هشتم وجود و زمان . یكشنبه، 10 خرداد 1383

حکایت ایدئولوژی [شعری از ماتی بور]. یكشنبه، 10 خرداد 1383

چند شعر از مارتین هیدگر . یكشنبه، 10 خرداد 1383

اردیبهشت 1383

طرح شعری درباره ی مرحوم فردید. دوشنبه، 7 اردیبهشت 1383

فرضیه ای درباب چرایی اوقات نماز . یكشنبه، 6 اردیبهشت 1383

پست مدرنیسم از استاد داوری. یكشنبه، 6 اردیبهشت 1383

سر سخن . جمعه، 4 اردیبهشت 1383

سرآهنگ . پنجشنبه، 3 اردیبهشت 1383

گویا آخرین تابع اینشتینی

به نام خداوند جان و خرد

کزین برتر اندیشه برنگذرد

تذکر:

در نوشته ی زیر من با استفاده از امکانات نرم افزار «وُرد» نقشهایی کشیده بودم که کمابیش خصوصیات آنها از خود نوشته پیداست اما نتوانستم آنها را در وبلاگ بگذارم (اگر کسی راه مناسبی برای گذاشتن چنین چیزهایی و نیز عکس در وبلاگ سراغ دارد لطف کند و مرا هم آگاه کند. سپاسگزار می شوم). در ضمن این نقشها را من از خودم کشیده بودم و در کتابی ندیده بودم تا به آن ارجاع دهم. همچنین من قصد داشتم که این نوشته را بعداً تکمیل کنم اما گمان نمی کنم فرصت آن را بیایم. اما اگر اهل پرسش و جستن باشید البته نکته ی مبهمی در آن نیست إن شاء الله تعالی.

***

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوند پریروز و پس فردای تاریخ

توصیف نسبیت زمان در نظریه ی اینشتین بین دو دستگاه سنجش ساکن و متحرک

(بر اساس کتاب آینشتاین، نوشته ی جرمی برنشتاین، ترجمه ی مرحوم استاد احمد بیرشک، خوارزمی، 1361)

درآمد:

«ماکس ول، وقتی که بیست و شش ساله بود و کورمال کورمال به سوی آخرین بیان معادلاتش پیش می رفت، از فارادی[1]، که شصت و شش سال داشت [و به هیچ عنوان تعلیم ریاضی ندیده بود] این نامه را دریافت کرد:

مطلبی است که اگر از شما بپرسم خوشحال می شوم. وقتی ریاضیدانی که به پژوهش در اعمال و نتایج فیزیک پرداخته به نتیجه می رسد آیا نمی تواند آنها را به زبان عامه به همان کاملی و روشن و قطعیتی بیان کند که با فرمولهای ریاضی می گوید؟ اگر می تواند آیا گفتن آنها به آن زبان نعمتی بزرگ برای امثال من نخواهد بود؟ یعنی ترجمه کردن آنها از آن زبان هیروگلیفی به زبانی که ما هم بتوانیم با آزمایش بر روی آنها کار کنیم. گمان می کنم که باید چنین باشد، زیرا همواره به این نتیجه رسیده ام که شما می توانید فکر کاملاً روشنی از استنتاجهای خود را به من انتقال دهید، و این استنتاجها اگرچه ممکن است مرا به درک گامهائی که در این جریان برداشته اید نرساند، نتایجی را در اختیار من می گذارد که نه بالاتر و نه پائینتر از حقیقت است، و سرشتی چنان روشن دارد که می توانم دربارهء آنها فکر و کار کنم.» (همان، صص 42 و 43)

***

شکل زیر یک دستگاه زمانسنج ساده است. سنجش زمان با آن بدین صورت است که مدت یک حرکت را بر اساس تعداد رفت و برگشتهای نور در «فاصله ی الف» می سنجیم (در این حال البته به یک شمارنده نیز نیاز است). حال اگر این دستگاه به سمتی غیر از بالا و پایین حرکت کند به علت این که خود دستگاه و نیز نور به خلاف جهت حرکت آن مایل می شوند؛ دیگر روی یک خط راست رفت و برگشت نمی کند بلکه روی یک خط کج رفت و برگشت می کند پس مسیری مثلثی را می پیماید در این حال چون فاصله ی بیشتری را طی می کند بازه ی زمانی یک رفت و برگشت در آن از بازه ی زمانی نور در دستگاه ساکن دراز تر است پس سنجش زمان با آن بالنسبه به دستگاه ساکن کندتر است. 

[نقاشی ها حذف شده اند]

«یک خصوصیت این رابطه براستی جالب توجه است: و آن این است که اگر ساعت سریعتر از نور حرکت کند، رابطه معنی خود را از دست می دهد. دقیقتر بگویم، در نظر ناظری که در حال سکون است با نزدیک شدن سرعت ساعت متحرک به سرعت نور دورهء تناوب آن درازتر و درازتر می شود و اگر سرعت حرکت ساعت به سرعت نور برسد دورهء تناوب آن در نظر ناظر ساکن، بینهایت می شود. پس، در این نظریه سرعت نور یک سرعت حد طبیعی است، و این همان چیزی است که برای احتراز از باطلنمائی که آینشتاین در شانزده سالگی کشف کرد لازم است.[2]» (ص 67. رسم خط برابر اصل است.)

البته من نمی دانم که چرا نور مایل می شود. اگر کسی می داند به من بگوید.

میل به بینهایت کردن زمان؟:

حال اگر سرعت حرکت دستگاه زمانسنج به سرعت نور نزدیک شود به همان میزان واحد زمانی آن نیز به بینهایت نزدیک می شود تا این که دیگر اثری از سنجش زمان نمی ماند بدین صورت:

[نقاشی حذف شده است]

به نحوی که از شکل بالا پیداست در چنین حالتی نور دیگر به هیچ وجه به طرف آینه ی بالا نمی تواند تابید تا ملاک سنجش زمان قرار بتواند گرفت زیرا مطابق می شود با آینه ی پایین و اینچنین هیچ زمانی ثبت نمی شود یا به تعبیری دیگر بی زمانی یا بی نهایت زمانی به دست می آید.

تذکر:

متن بالا بخشی از نوشته ای از من است درباره ی «مفهوم زمان» آن هم به صورت ابتدایی و «آزمایشی» (آزمایش عملکرد وبلاگ) که در آینده – إن شاء الله – تکمیل خواهد شد.

به اجمال گفته می شود که تعریف زمان در نظر من همان است که پیشتر نیز بدان متذکر شدم یعنی:

کم غیر قار الذاتی که از حرکت قطعیة انتزاع شده است.

این تعریف بر اساس فلسفه ی صدرالدین شیرازی فیلسوف بزرگ حوزه ی تمدنی اسلام است گرچه این بنده کلیت این فلسفه را بتمامه تأیید نمی تواند کرد به دلایلی که از جمله یکی از آنها هنوز- نه چندان- آشنا- بودگی با این فلسفه است.

(خوب مثل آدمیزاد حرف بزن. مگر مجبور ای!)

بر اساس این تعریف و تحقیقات تا کنونی من، «زمان» عضو مجموعه ی موجودات یا هستان خارجی یا به اصطلاح «عینی» نیست بلکه وجود ذهنی و اعتباری دارد.

توضیحاً به عرض می رسد که یک تقسیم بندی کلی موجودات در فلسفه های موجود در حوزه ی تمدنی اسلام، تقسیم به «موجود خارجی» و «موجود ذهنی» است. موجود ذهنی نیز می تواند مُنتَـزََع (انتزاع شده) از خارج باشد یا صرف وجود ذهنی داشته باشد بدون منشأ یا وجه انتزاع خاص. کلیات فلسفی (معقولات ثانویه ی فلسفی، چون: انسان، وجود، حرکت، سفید) و کلیات منطقی (معقولات ثانویه ی منطقی، چون: نوع، جنس، کلی، جزئی) و «موجودات فضایی»! از دو نوع اخیر اند.

وارد شدن به مسأله ی زمان البته کمی از این تقسیمات متفاوت است که پس از این - إن شاء الله - بدان خواهم پرداخت.

***

ضمیمه:

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوند پریروز و پس فردای تاریخ

آیا کیهان ما محدود است یا نامحدود؟

گزارش مقاله ای از آلبرت اینشتین

در یکی از یادداشتهای پیشینم ذیل عنوان «دو نکته ی شگفت طبیعت شناسانه و کیهان شناسانه» به اجمال گفته بودم که اگر از «مهبانگ» حدود پانزده میلیارد سال بگذرد[3] و اگر سرعت توسع کیهان بیش از سرعت نور نباشد و نبوده باشد پس باید بتوان با توجه به محدودیت سرعت نور و وابستگی عمل دیدن به بازتاب نور در چشم، با نگریستن به فاصله های دور، لحظه های نخستین پیدایی کیهان را دید. پس از نوشتن این یادداشت که تنها مبتنی بر گفته های آقای دکتر بهرام مبشر نماینده ی سازمان فضایی اروپا در سازمان فضایی آمریکا و یکی از دست اندر کاران اصلی گرفتن ژرفترین عکس تاکنونی از ژرفای کیهان ما بود؛ کتابی را به تقریب تا به آخر خواندم به نام شگفتی های آفرینش و رازهای پیدایش کائنات(ترجمه ی دکتر مهدی سمسمار، 1373) که حاصل گفت و گوی یک استاد دانشگاه فرانسوی با یک فیزیک – اختر شناس (طبیعت – کیهان شناس) ویتنامی –فرانسوی – آمریکایی است به نام Trihn Xuan Thuan: ترین خوان ذوان که در آن، در همین زمینه، اقوالی آمده است که از آن جمله اند:

«[...] تلسکوپ هوبل[4] این عیب ها را ندارد. یک عدسی 4/2 متری دارد و بنابراین می تواند در زمان واحد مقدار زیادی روشنائی در خود بگیرد و به این ترتیب می تواند روشنائی های ضعیف تر و بنابراین دورتر را زودتر بگیرد. امیدواری این است که هوبل قادر باشد در زمان تا حد2 تا 3 میلیارد سال پس از «بیگ- بنگ» (انفجار نخستین) یعنی در لحظه ای که شاید کهکشان ها در حال متولد شدن بوده اند، پیشروی کند [..]» (ص 25 . رسم خط برابر اصل است.)

«از آنجا که نور برای رسیدن به ما زمان مصرف می کند، بنابراین ما می توانیم کیهان را با تأخیر در زمان ببینیم. تلسکوپ ها در واقع ماشین هایی هستند برای سفر در زمان [...]» (ص 32)

همچنین من در ضمن آن مقدمات پیشین، نتیجه گرفته بودم که پس کیهان ما نمی باید بیش از حدود پانزده میلیارد سال نوری وسعت داشته باشد و از همینجا به بحث پرسش از کرانمندی و محدودیت کیهانمان وارد شده بودم. اما قریب به بیست روز پس از آن یادداشت، کتاب دیگری را خریدم که شامل مجموعه ای از مقالات آلبرت اینشتین، طبیعت شناس بزرگ آلمانی، بود به نام مقالات علمی اینشتین به ترجمه ی محمود مصاحب (مؤسسه ی مطبوعاتی پیروز با همکاری مؤسسه ی انتشارات فرانکلین، 1341) که خود ترجمه ی مجلد پنجم از مجموعه ی Ideas and Opinions اینشتین است تحت عنوان Contributions to Science (افادات در علم) منتشر شده به سال 1954. از پیش شنیده بودم که اینشتین گفته است کیهان مجموعه ای محدود اما بینهایت است که گویا منبع اصلی این سخن، مقاله ی «هندسه و تجربه» ی این مجموعه بوده است که اینشتین در آن، ضمن طرح مطالب دیگر، در صفحاتی به بحث کرانمندی یا ناکرانمندی فضا یا مکان (و توسعاً کیهان) هم پرداخته است.

بنده در اینجا گزارشی را از آن بخش این مقاله که خود حاصل گفت و گوی من است با برادر و خواهرم مرتضی (دانشجوی برق قدرت بیرجند) و مریم (دانشجوی دندان پزشکی زاهدان) می آورم که پیداست اگر توضیحات این دو عزیز نبود من یا موفق به فهم مطالب اینشتین نمی شدم و یا بسیار بسیار به زحمت می شدم. از ایشان سپاسگزار ام. امیدوار ام که این بحث به مباحثات عمیقتری بینجامد.

در ضمن من برای فهم بهتر، متن را با ترجمه ای انگلی تحت عنوان Geometry and Experience مقابله ی اجمالی کردم که حاصل آن استخراج معادلهای انگلی اصطلاحات متن و نیز تصحیح برخی از آن اصطلاحات است.

منبع متن انگلی: http://pascal.iseg.utl.pt/~ncrato/Math/Einstein.htm

من جست و جویی نیز برای یافتن متن آلمانی آن در اینترنت کردم که حاصلی جز یافتن بخش نخست این مقاله نداشت. یک منبع خوب برای یافتن برخی نوشته های اینشتین (به آلمانی):

http://www.alberteinstein.info/database

به نام: Einstein Archives Online

***

توجه! توجه!

من تصمیم داشتم که متن را با بررسی اواخر آن مقاله ی اینشتین که در ترجمه ی انگلی با این عبارات آغاز می شود:

[…] Therefore the question whether the universe is spatially finite or not seems to me an entirely meaningful question in the sense of practical geometry. I do not even consider it impossible that this question will be answered before long by astronomy. Let us call to mind what the general theory of relativity teaches in this respect. It offers two possibilities:

1. The universe is spatially infinite. This is possible only if in the universe the average spatial density of matter, concentrated in the stars, vanishes, i.e., if the ratio of the total mass of the stars to the volume of the space through which they are scattered indefinitely approaches zero as greater and greater volumes are considered.

2. The universe is spatially finite. This must be so, if there exists an average density of the ponderable matter in the universe that is different from zero. The smaller that average density, the greater is the volume of the universe.

[…]

که به نظر من، دست کم در بخش نخست آن (بخش نقل شده)، به هیچ وجه پذیرفتنی به نظر نمی رسد؛ ادامه دهم اما اکنون از صرافت آن افتاده ام. شاید روزی به این مطلب بازگشتم. اصل موضوع برای من باز باقی خواهد ماند.

در ضمن عدم همراهی خوانندگان و پی گیری نکردن آنان نیز در این اقدام بی اثر نبوده است.

در هر حال علاقه مندان می توانند با خواندن اصل مقاله (در منبع من از پایان ص 54 تا آخر ص 71) آن را به بحث بگذارند. بنده این موضوع را با دو وبلاگ و پایگاه اینترنتی مرتبط هم در میان گذاشتم که متأسفانه پاسخی نگرفتم.

بدرود.

17/5/1385

اين سقف بلند ساده ی بسيار نقش

بسم الله الرحمن الرحیم

به نام خداوند پریروز و پس فردای تاریخ

چیست این سقف بلند ساده ی بسیار نقش؟

بنده در یکی از یادداشتهای پیشینم به بحثی کیهان شناختی بر پایه ی الهامی از سخنان دکتر بهرام مبشر پرداختم. خوشبختانه این بحث مخطبانی را به خود جلب کرد. بنده در حال حاضر شروع به کار روی شرح بخشی از مقاله ی «هندسه و تجربه» نوشته ی آلبرت اینشتین کرده ام که به موضوع «کرانمنمدی یا ناکرانمندی کیهان» و جمع بین «محدودیت و بی مرزی یا بیکرانگی» اختصاص یافته است. إن شاء الله موفق به اتمام آن بشوم. همچنین بنده دیروز دو کتاب از کتابخانه ی آستان قدس رضوی گرفتم با مشخصات:

1) تئوری نسبیت انشتین و ساختمان عالم، نوشته ی دکتر کاظم عضوامینیان، نشر ایرانشهر، 1367

نام Einstein در تمام این کتاب به همان صورت «انشتین» ضبط شده است.

2) آینشتاین، نوشته ی جرمی برنشتاین، ترجمه ی مرحوم استاد احمد بیرشک، خوارزمی، 1361.

این کتاب خلاصه ای علمی اما خوشبختانه با ضابطه های طبیعت شناختی (فرمولهای فیزیکی) اندک در موضوع «نسبیت» و «کیهان شناسی» (به تعبیر مرحوم بیرشک «کیهان شناخت») و «نظریه ی کوآنتوم» است.

امیدوار ام موفق به خواندن درست این دو کتاب نیز بشوم.

در زیر گفت و گوی دیگری را از دکتر مبشر می خوانید و در پایان چند منبع مختصر اما إن شاء الله مفید نیز معرفی شده است.

در ضمن از آقای سهند نسمی که با تشویقات خود مرا نامید نکردند و از آقای «نوسقراطی» که در بحث شرکتکردندو به ان ادامه دادند (و إن شاء الله ادامه می دهند) سپاسگزار ام. اما آقای نوسقراطی در یادداشتی در بولاگ http://denkensrefahrung.blogfa.com ذیل نوشته ای کمابیش مرتبط با همین موضوع نکاتی را گفته اند که باید در فرصتی مناسب آنها را بررسی کنم اما به اجمال می گویم که خود این اکشالات محل اشکال اند. آنها چنین اند:

[...]

شما به تعبیری از زمان از منظر فیلسوفی (ملا صدرا) توسل جسته ای و با این تعابیر نمی توان براتون توضیح فیزیکی داد." «زمان» امری وجودی نیست بلکه اعتباری است (تعریف زمان بر اساس فلسفه ی صدرالدین شیرازی: کم غیر قار الذاتی که از حرکت قطعیة انتزاع شده است)". الان که بگویم: زمان نسبت به سیستمهای مختصات مختلف سنجیده می شود و اندازه گیری بازه های زمانی بطور مطلق معنایی ندارد، شما دوباره شروع می کنی به بیرون کشیدن تعابیری عجیب.برای همین می گویم که شما اول باید از این آراء که به آنها باور داری دست بکشی و مطلب را دقیق و درست فرا بگیری.

[...]

و اما برادر جان اگر سوال را درست طرح می کردید و از زمان نزد ملاصدرا و واژۀ نابجای پایداری و گزاره های نامأنوس و نامناسب مانند "پایداریش بالنسبه به سرعتش بیشتر می شود" و .. استفاده نمی کردید و یک سوال علمی درست طرح می کردید (که ریشۀ این ایرادها در همانهاست که عرض کردم و ناراحت شدید) و در نهایت در حالیکه هنوز حتی در طرح درست یک سوال علمی ایراد دارید به سراغ " امکان برای تحقیق در مورد بنیادی ترین مسائل هنوز مورد بحث در میان دانشمندان یعنی نحوه و منشأ پیدایی «حیات» و «انسان» و «زبان» " نمی رفتید کار به اینهمه سخن از جانب بنده و شما نمی کشید.

[...]

من پاسخها را می آورم هر چند که بیمناکم که موجب بدفهمی بیشتری شود و امیدوارم که شما برای بحث فلسفی در مورد آنها به تفسیری شخصی و غیر تخصصی بسنده نفرمایید.

و اما پاسخها:

1- در دو سیستم که یکی را متحرک و دیگری را ساکن فرض می کنیم بازه های زمانی در سیستم متحرک نسبت به واحدهای سیستم ساکن کشیده تر اندازه گیری می شود. این امر بین دو سیستم، نسبی است.

2-خیر. به همان دلیل که "جهان ما پیوسته رو به گسترش دارد".

توضیحات: سرعت نور در جهان ،حد سرعتهاست نه برای انبساط جهان. مرزهای جهان با هر سرعتی می تواند گسترش یابد زیرا مرز جهان مرز زمان هم هست به عبارتی مرز جهان در جهان نمی نشیند که سرعت نور حد آن باشد. سرعت گریز کهکشانها در انبساط جهان ،جدای از سرعتی محدود که خود آنها هم دارند، ناشی از اثر انبساط است لذا شما می توانید سرعت گریزی بیشتر از نور را هم اندازه گیری کنید زیرا این سرعت انبساط است نه سرعت حرکتی در جهان.

پاسخ آن دو سوال آخر هم هر دو خیر است. یادمان باشد که نامحدود بودن و مرز داشتن در هندسۀ دیفرانسیل هم ارز نیستند. یک خمینه (manifold)می تواند محدود باشد ولی مرز نداشته باشد.

[در ضمن بنده اصطلاح manifold را هرچه جستم با معنایی نزدیک به مراد آقای نوسقراطی نیافتم. اما اگر منظور از «خمینه»، «منحنی» باشد شاید اشاره داشته باشد به بحث منحنیها و توابع و این که اگر در منحنی یا تابعی محور ایگرگها یا ایکسها مشخص باشد تابع از آن نظر محدود واز نظر دیگر نامحمدود و بی مرز می شود. این البته گمان نمی کنم ربط چندانی به بحث کرانمندی و ناکرانمندی یا محدودیت و عدم محدودیت کیهان ما داشته باشد. شاید هم اشتباه می کنم.]

گفت و گو با دكتر بهرام مبشر، محقق كيهان شناسى مشاهداتى

[منبع: پایگاه اینترنتی انجمن فیزیکدانان جوان ایران، شبکه ی فیزیک هوپا، http://www.hupaa.com/Data/P00280.php . این شبکه غنی و بسیار مفید است. رسم خط تا 99% برابر با اصل است. بخشهایی را من حذف کرده ام.]

فراژرف با چشمان «هابل»
فريبا پايروند ثابت - آزاده سيدين

از كودكى هواپيما ها را در آسمان جست وجو مى كرد به اميد آنكه روزى سوار بر يكى از آنها آنقدر بالا رود كه به ستاره ها برسد. شب هاى بسيارى زير آسمان شب به جاى خوابيدن، ستاره ها را مى شمرد. بارها و بارها با رد شدن شهابى پرنور در قلب آسمان نفسش به شمارش مى افتاد. شب هايى كه ماه در آسمان مى درخشيد ساعت ها به سطح ماه خيره مى شد، به اميد روزى كه به فضا و سطح اين كره درخشان برود.او با تصورات شيرين دوران كودكى اش و با ياد همان شب هاى صاف پرستاره در رشته نجوم تحصيل كرد و صاحب مقامات عالى در اين رشته شد.امروز نيز به كمك تلسكوپ هاى چندمترى ساعت ها محدوده اى از آسمان را زير نظر مى گيرد تا كهكشان هاى جديد و دورترى را كشف كند.دكتر بهرام مبشر متولد تهران است و ديپلم خود را از دبيرستان البرز و دكتراى كيهان شناسى مشاهداتى خود را از انگلستان گرفت و به مدت 8 سال در كالج سلطنتى لندن مشغول به تحقيق و تدريس شد. پس از آن به آمريكا رفت. در حال حاضر نيز يكى از اعضاى سازمان تلسكوپ فضايى آمريكا «ناسا» است كه با تلسكوپ فضايى هابل تحقيق مى كند.تخصص وى در زمينه مادون قرمز است و مراحل تغييرات كهكشان ها را مطالعه مى كند. دكتر مبشر در پروژه هاى اخيرش در جست وجوى سن واقعى عالم و آينده جهان است كه در گفت وگوى زير به تفصيل در اين باره توضيح داده است:

o  در حال حاضر درباره كدام موضوع ها تحقيق مى كنيد؟

چندين پروژه تحقيقاتى به موازات هم در حال انجام دارم. يكى از آنها طرح «گودز» (goods:great abservatory origin deep survey)  است. در اين طرح با استفاده از تلسكوپ هاى بزرگ زمينى و فضايى انواع داده ها در طول موج هاى متفاوت جمع آورى شده اند. از هر طول موج اطلاعات خاصى استخراج مى شود كه پس از تركيب همه آنها يك تصوير چندبعدى از كهكشان ها يا جهان به دست مى آيد. از روى اين تصوير ها مى توان پارامتر هاى كيهان شناسى از جمله باز يا بسته بودن جهان، آينده جهان، چگونگى شكل گيرى كهكشان ها و غيره را اندازه گيرى كرد. پروژه بعدى، بزرگ ترين طرح من است كه با استفاده از تلسكوپ هابل انجام مى شود. اين طرح درباره خوشه هاى كهكشانى است و به سئوال «چگونه خوشه هاى كهكشانى در مقاطع مختلف زمانى در طول عمر جهان به وجود آمده اند؟» جواب مى گويد. طرح ديگر من مشاهدات فراژرف هابل(UDF: Ultra Deep Field)  است. عميق ترين تصويرى كه تا به حال بشر از جهان گرفته است. در اين پروژه مى توان دورترين نقاط جهان را مشاهده كرد و آن قدر دور رفت كه به ابتداى جهان رسيد. زيرا هر چه در آسمان به دوردست ها رويد در حقيقت در زمان به عقب رفته ايد. با استفاده از طرح فراژرف به كهكشان هايى رسيده ايم كه نور ساطع شده از آنها به زمانى برمى گردد كه جهان تنها 10 درصد عمر فعلى اش را داشته! يعنى به كهكشان هايى رسيده ايم كه بسيار جوان هستند؛ دورترين كهكشان هايى كه تا به امروز بشر يافته است و با استفاده از آنها مى تواند سير تحول كهكشان ها را مطالعه كند. من زمانى را مطالعه مى كنم كه كهكشان ها در آن زمان بسيار جوان بوده اند.

o  آيا سن عالم را نيز حدس زده ايد؟

بله طبق اندازه گيرى ما طول سن عالم به حدود 14 ميليارد سال مى رسد و با توجه به ابرنواختر ها پارامتر هاى كيهانى را نيز مى توان اندازه گرفت و متوجه شد كه جهان باز است يا بسته.

o  اين پروژه ها تا چه مرحله اى پيش رفته اند؟

همه طرح ها مرحله نهايى را طى كرده اند و هر كس در دنيا مى تواند از نتايج آنها استفاده كند.

o  چرا تحقيق در رشته نجوم در ايران با مشكل مواجه مى شود؟ چه اقداماتى مى توان در اين باره انجام داد؟

كمبود امكانات و راه هاى انتقال علوم جديد به كشور از عمده ترين عامل هاى بروز اين نوع مشكلات هستند. آخرين علوم انتقال يافته مربوط به دهه هاى 1950 تا 1970 ميلادى است كه افرادى در رشته هاى مختلف نجوم مانند اختر شناسى و كيهان شناسى تحصيل كرده اند و اين دانش ها را به ايران انتقال داده اند. در حالى كه امروزه علوم جديد تغيير يافته اند و قابل مقايسه با علوم قديمى نيست.افراد محدودى در مقاطع و رشته هاى مختلف در ايران هستند كه مى توانند ايده هاى جديد را به دانشجويان ما انتقال دهند كه به نظر من محدود بودن رابطه ميان افراد متخصص داخلى و خارجى اين مشكل را تشديد كرده است.در حالى كه مى توان با ارسال دانشجويان به كنفرانس هاى بين المللى و ورود محققان خارجى به دانشگاه ها دانشجويان را با شيوه هاى جديد كيهان شناسى و… آشنا كرد و اقدام موثرى در حل اين مشكل انجام داد.

 [...]

o  ترويج و اشاعه اطلاعات در سطح عموم جامعه ايران چگونه حاصل مى شود؟

اطلاع رسانى از طريق سايت هاى اينترنتى، برگزارى سمينار ها و مطبوعات به اين موضوع كمك مى كند. اينكه حداقل در هفته يك يا چند مرتبه يك مطلب علمى هر چند كوچك به زبان ساده و قابل فهم براى غيرمتخصصان نگارش شود بسيار تاثير گذار است.

برگزارى سخنرانى هاى عمومى براى عموم مردم درباره مسائل علمى مختلف در فرهنگسرا ها سبب ارتقاى سطح علمى مردم است. شايد نقش راديو و تلويزيون در اين ميان از همه مهم تر باشد. زيرا افراد علاقه مند به دانستن مسائل علمى مختلف مى توانند هنگام رفتن به سركارشان در اتومبيل يا هنگام كار يا در خانه به راحتى به راديو گوش دهند. در حالى كه همين افراد شايد هرگز نتوانند به فرهنگسر اها بيايند و يا روزنامه بخوانند. صحبت در اين باره بسيار حائز اهميت است، چرا كه انتقال علوم به درون جامعه سبب درك بهتر و ايجاد تفكر علمى در ميان مردم عامى است.

o  ساده بيان كردن مفاهيم علمى خود يك هنر است كه با اشاره به پيشينه هاى تاريخى و فرهنگى مردم كه در ضرب المثل ها، حكايت ها و... فراهم آمده اند حاصل مى شوند. شما به عنوان يك متخصص براى اشاعه نتيجه تحقيقات تان تا چه اندازه با اين پيشينه ها آشنا هستيد و از آنها استفاده مى كنيد؟

حساسيت من در ترويج علم در كشور خودم بسيار بيشتر است. به همين دليل سعى مى كنم مرتب به ايران سفر كنم تا با دانشجويان و علاقه مندان به نجوم ديدار كنم و با حضور در سمينار هاى دانشگاه ها با دانشجويانى كه به اين رشته علاقه مندند ملاقات و صحبت مى كنم. البته در سخنرانى ها سعى دارم تا صحبت هايم را با اشعار شعرا و فلاسفه ايرانى مثل مولانا، سعدى و… تطبيق دهم تا از خشك بودن علم بكاهم.در سفر به كشور هاى اروپايى و… نيز مسائل علمى را به زبان ساده و منطبق با طرز فكر فلاسفه قديمى آنها مطرح مى كنم تا جالب و قابل فهم براى همه باشد. اما نكته اى كه در اينگونه موارد بايد بسيار دقت كرد، تغيير ندادن مفهوم مطالب علمى است تا مبادا مردم از مسائل علمى برداشت هاى غلطى نداشته باشند و به خرافه كشيده نشوند! اين بخش كار بسيار مشكل است زيرا فكر تك تك مردم را نمى توان كنترل كرد.

 [...]

o سطح علمى جامعه ايران در مقايسه با مردم كشور هاى ديگر چگونه ارزيابى مى شود؟

سطح علمى مردم ايران و كشور هاى طراز اول مثل آمريكا، انگليس و... يكسان است.تنها تفاوت موجود، تفاوت فرهنگى است. حتى مى توانم بگويم سطح علمى عمومى مردم ايران بالاتر از سطح علمى مردم آمريكاست البته بدون در نظر گرفتن بعضى از ايالت ها.اگر مقايسه در سطح جوان ها در محدوده سنى 20 تا 30 سال باشد حدود بيش از 80 درصد ستاره شناسان آماتور ايرانى جوان هاى زير 30 سال هستند، در حالى كه حدود 80 درصد اين منجمان بالاى 60 سال، سن دارند. با داشتن چنين استعداد هايى در ايران بايد سعى كنيم آنها را درست تربيت كنيم تا به آنها كمك شود در اين راه به اشتباهات علمى و خرافه نرسند. آنها را به سمتى سوق دهيم كه در مورد مسائل علمى جديد فكر كنند نه در مورد مطالبى كه سال ها پيش در كتا ب هاى قديمى نوشته شده اند.

o  با توجه به صحبت هاى شما، پس چرا رشد علوم در ايران تا اين حد كند است؟

علت هاى مختلفى وجود دارند مانند مسائل فرهنگى و... اما مهم ترين آنها بحث عدم مديريت علمى در كشورمان است. يا به زبانى ديگر مى توان گفت مشكل ما بى سوادى با سواد هاى ماست. در ايران افرادى كه خود را باسواد مى دانند در حقيقت بى سواد هستند و مديران مديريت علمى را نمى شناسند. چكيده كلام آنكه كار دست كاردان نيست. همه خودشان را متخصص مى دانند در حالى كه يك شبه نمى توان متخصص تمامى علوم شد.در حال حاضر مى خواهيم رصدخانه ملى بسازيم كه در شرايط خوب كه 5 سال ديگر آماده مى شود. اما بايد دانست هدفمان از برپايى اين رصدخانه چيست؟ مى خواهيم جامعه را به نجوم علاقه مند كنيم؟ سطح علمى جامعه را بالا ببريم؟ يا با كشور هايى كه تلسكوپ هاى ،5 8 و 10 مترى دارند رقابت كنيم؟ هيچ كدام از اينها عملى نمى شوند. مى دانيد چرا؟ چون ما تا 5 سال ديگر يك تلسكوپ 2 مترى در كشورمان خواهيم داشت در حالى كه امروز در دنيا، در تلسكوپ هاى 2 مترى را مى بندند و تا 6 سال آينده تلسكوپ هاى 6 مترى به فضا مى روند. البته مردم ما هم در ايجاد اين مشكلات دخيل هستند چرا كه از مديران نمى پرسند كه بودجه هاى مملكت را صرف چه كارى مى كنند؟ و مديران هم بالطبع پاسخگوى مردم نمى شوند.معمولاً نياز هاى علمى جامعه ما همان نياز هاى كشور هاى ديگر در نظر گرفته مى شوند.محقق ايرانى با ايده هاى رايج در كشور هاى ديگر سئوال مى آفريند در حالى كه محقق خارجى با استفاده از نياز هاى علمى جامعه اش پروژه هايى را طرح مى كند. نتيجه آن شده كه نياز هاى علمى جامعه ما ناشناخته مانده اند و آن قدر ابتدايى هستند كه هيچ كس براى تعيين اولويت و پاسخگويى به آنها تلاشى نمى كند.

منبع:  www.sharghnewspaper.com

http://www.hupaa.com/Data/P00075.php

در جستجوي ستارگان آغازين

http://www.hupaa.com/Data/P00082.php

تصوير فراژرف هابل منتشر شد

http://www.hupaa.com/Data/P00067.php

بازيابي سن جهان

http://www.hupaa.com/page.php?id=144

نگاهي به بيگ بنگ

مقالات زیر همگی از کتاب مقالات علمی اینشتین ترجمه ی مرحوم محمود مصاحب [نائینی] گرفته شده اند اما بنده به هیچ وجه صحت این نقل را تأیید نمی کنم بلکه در مواردی مانند مقاله ی «نسبیت و مسأله ی فضا» آن را رد هم می کنم. این مقاله با حذف زیاد و همچنین در هم کردن دو– سه مقاله ترتیب یافته است.

r يوهانس کپلر (مقاله آلبرت اینشتین)

( اين مقاله به مناسبت سالگرد مرگ کپلر نوشته شده و اولين بار در فرانکفورتر تسايتونگ (آلمان) در 9 نوامبر 1930 چاپ شده است )

r پيام آلبرت اينشتين به مناسبت 410 مين سالگرد مرگ کوپرنيکوس

(اين پيام را اينشتين به مجلس يادبودي که در دسامبر 1953 به منظور تجليل از کوپرنيک در دانشگاه کولومبيا منعقد شده بود ارسال داشت)

تاثير مکسول در انقلابي که در انديشه ي واقعيت فيزيکي به وقوع پيوسته است

(مقاله  آلبرت اینشتین به مناسبت صدمين سالگرد تولد مکسول ) (1931)

انيشتين نابغه قرن - بخش هفتم (نسبيت خاص و مسئله هم زماني رويدادها )

مقدمه:

 نسبیت و مسئله فضا- مفهوم فضا در نسبیت عام- مفهوم میدان(مقاله آلبرت اینشتین) بخش اول 

( به نقل از مجله انستیتوی فرانکلین- جلد221- شماره 3 مارس 1936)

r نسبیت و مسئله فضا- مفهوم فضا در نسبیت عام- مفهوم میدان(مقاله آلبرت اینشتین) بخش دوم
(نقل از مجله انستیتوی فرانکلین، جلد  221 شماره مورخ 3 مارس  1936)